نقد رمان شایسته تقدیر جایزه کتاب فصل
 
علی مرادی - روزنامه جام جم: «در کافه باز شد و کسی داخل آمد. برگشتم، او که باید باشد نبود. به ساعت دیواری بالای پیشخوان زُل زدم. نیم ساعتی زود آمده بودم که بهِش بگویم امروز را یادم نرفته بوده است.
باز به نسکافه خیره ماندم و کدِری کاهگِل مانندش که انگار اتاقمان بود و همان گوشه ای که گلاب آب می پاشید و بوی ملکوتی اش در میان اتاق می پیچید. آخ، گلاب، گلاب... گلاب!
گلاب بود یا غلام؟ شاید هم ننه؟ نه، بابا نمی توانست باشد، او از این کار ها نمی کرد. از این ذوق ها نداشت.
چشم هایم را بستم و دست زیر چانه ام گذاشتم. رویایشان آنقدر شیرین بود که رفته رفته زمزمه ها محو و محوتر شد و همه چیز، پیش چشمِ ذهنم زنده شدند...»
«نسکافه با عطر کاهگل» نوشته «م. آرام» (نشر آموت) اثری است که هفته گذشته و در مراسم اهدای جایزه کتاب فصل مورد قدردانی قرار گرفت؛ کتابی که در اندک زمانی پس از انتشارش به چاپ دوم رسید.
نثر کتاب
نثر ساده و یکدست کتاب با تنوعی که در پرداخت های داستانی کار وجود دارد، بیانگر این نکته است که نویسنده توانسته به زبان خودش برسد و ماجراها را با زبان خاص خود بازگو کند.
وی با این نثر ساده، اما عمیق و موشکافانه، طوری نقش هر فرد را باورپذیر و با عینیت تعریف کرده که شاید بی مناسبت نباشد بگوییم نسکافه با عطر کاهگل، نه یک رمان، بلکه به یک فیلمنامه شباهت یافته است: «با دست هایی لرزان دیواره آدم ها را پس زدم و نزدیکش شدم.
جمعیت نِک و نال کنان از جلویم کنار می رفتند و راه باز می شد، تا این که رسیدم به مرکزِ جمعیت و به روبه رو خیره ماندم، که یکدفعه خشکم زد، نفسم بند آمد و چشم هایم مات ماند.
بعد با مکث، انگار از فاصله ای بلند بیفتم، بی حال افتادم روی پهلوی مردِ کنار دستی ام. مرد یک لحظه به طرفم برگشت، یکدفعه هول شد و میان زمین و آسمان گفتم:
«اِ... چی شد بچه، چرا همچین شدی؟ نیگاش کن... خب تو که طاقت خون رو نداری... (ص 75)»
فصل بندی مناسب
توانایی نویسنده در فصل بندی مناسب کتاب باعث شده تا مخاطب، کتابی 382 صفحه ای را تا آخر ادامه دهد و در پایان هر فصل، آماده و مشتاق به سراغ فصل بعد برود.
در حقیقت نوسانی که در روند حوادث داستان رخ می دهد، چنان ذهن خواننده را تحت تاثیر قرار می دهد که هیجان ناشی از دنبال کردن آن، کاملا فرصت تنفس را از خواننده می گیرد و این بی تردید از نقاط قوت یک روایت داستانی قلمداد می شود:«هر چه تقلا کردم، نتوانستم خود را از دست مرد رها کنم و پیش ننه بروم. به بدنم پیچ و تاب می دادم تا از دست مرد رها شوم، ولی محکم گرفته بودم. چند بار داد زدم و ننه را صدا کردم، یک بار هم دست مرد را دندان گرفتم، که یکهو گردن و پیشانی اَم تیری کشید، بوی خون توی دماغم پیچید و دیگر چیزی نفهمیدم. (ص 77 پایان فصل 2)».
نوع روایت
از نکات مثبت نویسنده کتاب نسکافه با عطر کاهگل، انتخاب نوع روایت کار است که بستر را برای ایجاد گره و پیش بردن کار و در نهایت گرهگشایی، آماده کرده و به این ترتیب روایت توانسته به نحو مطلوبی در خدمت پیشبرد داستان قرار گیرد. در هم تنیده شدن ماجراها و اتفاقات و چالش های ناشی از آن، فضایی را به وجود آورده که باعث شده مخاطب با کار همراه شود و برای دانستن اتفاقات بعدی آماده و مشتاق بماند و این عنصری است که لازمه رمان است و نویسنده توانسته از این عنصر بخوبی بهره ببرد.
فضاسازی های خوب
از دیگر نکات مثبت این کتاب می توان به توصیف ها و فضاسازی های خوب اثر اشاره کرد که با این که در جاهایی تداعی گر مکان های داستانی مشابهی است (به عنوان مثال خانه اکرم در کودکی که به آن کندو می گفتند، مکان زندگی احمد آقا در سنگ صبورِ صادق چوبک) اما توانسته است هویت مستقل پیدا کند. به این موضوع، تصویرپردازی های خوب و در خدمت پیشبرد داستان را نیز می توان افزود:«دمِ غروب، خسته و گرسنه از کندو بیرون زدم. با وجود سرما، خیابان ها شلوغ و پُرسر و صدا بود. باران، نم نمَک می بارید و گاهی تُند می شد. به طرفِ نانوایی رفتم. خُرده نان های زیر توری خیس و گل آلود بودند. تمیزتَر ها را یک لقمه کردم و بلعیدم. مردم یک جوری نگاهم می کردند. عابرها، زیر چترها می آمدند و می گذشتند. نه کاری داشتم، نه برنامه ای برای پیدا کردن غذا. می خواستم گدایی نان کنم، شاطر زد توی سَرَم: گم شو، بچه گِدا!
از یکی نان خواستم، دستش را بالا گرفت و به تندی رفت. نمی دانستم چرا مردم از من فرار می کردند. اشک توی چشم هایم جمع شده بود. خدا هم انگار مرا از یاد برده بود. بی اراده به طرف مغازه ها کشیده شدم. کفاشی، بوتیک، خرّازی، قنادی و... لبنیاتی.
بسته های کیک را روی یخچالِ جلوی مغازه و توی مسیرِ دید مردم چیده بودند. مغازه تقریبا شلوغ بود. کیک ها، وسوسه ام کرد. آب دهانِ خشک شده ام را قورت دادم و به طرفشان رفتم. مغازه دار، مشغول حساب کردن جنس های مشتری ها بود که با دیدنم، سر بالا آورد و گفت:ها... چیه بچه؟ چی می خوای؟
ناخودآگاه از دهانم پرید: کیک!... (ص 145)»
ظرفیت ها و تکنیک های تولید
موضوع دیگری که به اعتقاد نگارنده پرداختن به آن خالی از لطف نیست، این است که در نگارش و چاپ کتاب «نسکافه با عطر کاهگل» تلاش شده است از ظرفیت ها و تکنیک های تولید و ارائه کتاب های به اصطلاح بازاری بهره برده شود.
ظرفیت هایی مثل: طرح جلد عام پسند و نزدیک به کارهای در این حوزه، استفاده از نام مستعار (م.آرام) به جای نام اصلی نویسنده روی جلد و حتی در سرشناسه کار، دستمایه قرار دادن موضوعات مشابه این کتاب توسط نویسنده، هم ردیف با کتاب های استخواندار گذشته همچون همسایه ها (احمد محمود) و شوهر آهو خانم (علی محمد افغان). به عبارت دیگر: یک زندگی پر پیچ و خم و سراسر اتفاق و قصه گونه با پایانی بر وفق مراد و...
که این مسائل (با توجه به این که کتاب مزبور موفق به کسب جایزه ادبی می شود، در اندک زمانی در صدر کتاب های پرفروش قرار می گیرد، بسرعت به چاپ دوم می رسد و هیاهوی عجیبی را بین خوانندگان این قبیل کتاب ها به راه می اندازد و بیشتر سایت ها و منابع خبری از آن حرف می زنند) به خودی خود در مورد این کتاب خوب یا بد، مثبت یا منفی نیست و آنچه مهم به نظر می رسد این نکته است که آیا نویسنده در وهله اول و ناشر در مرتبه دوم تلاش کرده اند کاری بازاری ارائه کنند یا در این شرایط بحرانی کتاب و کتابخوانی به کمک ظرفیت های موجود در گونه کتاب های بازاری (اگر قائل به این گونه باشیم، حداقل در دسته بندی) کتابی درخور توجه را تولید و ارائه کنند که نگارنده امیدوار است مورد دوم مدنظر بوده باشد.
در پایان این مجال ضمن بیان این مطلب که نویسنده نشان داده است قلمی توانا دارد و می تواند آثاری درخور و قابل اعتنا بیافریند، برای او آرزوی موفقیت کرده و امید است جذابیت های ظاهری کتاب های بازاری (هم از نظر تعداد کمّی مخاطب و هم تعدد چاپ این گونه کتاب ها) و مشکلات موجود در نشر، او را به سمت بازاری نویسی نکشاند؛ چراکه او توانسته بر لبه تیغ بازار و مخاطب خاص قدم بزند و در کارهای بعدی جاذبه های کار خود را به سمت کارهای تاثیرگذار هدایت کند.
***
 کتاب را می‌توانید به صورت آنلاین از اینجا بخرید.

Labels:

aamout[at]gmail[dot]Com
0 Comments:

Post a Comment